Emakumeen lan-prekarietatea Euskal Herrian: erronkak eta irtenbideak

Euskal Herriko emakumeen lan-prekarietatea gizarte osoaren premiazko erantzun koordinatua eskatzen duen erronka da. Fenomeno hau estuki lotuta dago zainketen eredu globalarekin, historikoki eta oraindik ere zaintza modu desorekatuan esleitzen baitzaie emakumeei, eta areagotu egiten du gurean emakumeok pairatzen duten lan-prekarietatea.

Artikulu honetan, arazoa aztertzen dugu, zainketekin duen lotura estuan oinarrituz, eta irtenbide praktiko batzuk proposatzen ditugu egoerari modu eraginkorrean heltzeko.

Zainketen eredu globalak emakumeen lan-prekarietatean duen eragina

Zaintza globalaren ereduak eragin nabarmena izan du emakumeen lan-prekarietatean mundu osoan, eta Euskal Herria ez da salbuespena. Tradizioz, emakumeak izan dira mendeko pertsonen zaintzaren arduradun nagusiak, bai etxean, bai lanean. Zama horrek, kalitatezko enpleguetarako sarbidea mugatzeaz gain, lan-merkatuko soldaten eta aukeren arteko desberdintasuna betikotzen du.

Zaintza-eredu unibertsal eta ekitatiborik ez dagoenez, lana sexuaren arabera banatzen da, eta emakumeek hartzen dituzte beren gain ordaindu gabeko zaintza-lanak, eta horrek mugatu egiten du lan-merkatuan eta, areago, esparru horretako politikak erabakitzen diren guneetan erabat parte hartzeko gaitasuna. Hori islatzen da lanaldi partzialeko lan-indize altuetan, enplegu prekarioen feminizazioan eta Euskal Herriko generoko soldata-arrailean, bai eta ekitate ezak ezabatzeko neurrien ezarpen eskasean ere.

Emakumeen lan-egoera Euskal Herrian

Euskal Herriko emakumeek prekarietateak markatutako lan-errealitateari egiten diote aurre. Estatistikako Institutu Nazionalaren (INE) datuen arabera, EAEko emakumeen proportzio esanguratsu bat lan prekarioetan dago, lanaldi partzialeko kontratuak eta soldata baxuak ezaugarri dituztenak. Egoera hori are larriagoa da familia-erantzukizunak dituzten emakumeentzat, lan-eremuan diskriminazio bikoitza jasaten baitute.

Lan-baldintza prekarioak

• Euskadiko emakume okupatuen % 29k lanaldi partzialean egiten du lan (iturria: Eustat, 2020).
• Emakumeek aldi baterako kontratuekiko esposizio handiagoa dute.
• Emakume askok ez dute bidezko amatasun- eta aitatasun-prestaziorik jasotzen.

Genero-arrakala lan-merkatuan

• Inaktibitatea eta langabezia tasak altuagoak dira emakumeentzat gizonentzat baino, batez ere seme-alabak ardurapean dituzten emakumeentzat (iturria: Eustat, 2022).
• Seme-alaben etorrerak eragin nabarmena du emakumeen lan-egoeran, lanaldi murriztuta edo lan-eza ekartzen baititu kasu askotan

Emakumeen lan-prekarietatea errazten duten faktoreak

Euskal Herriko emakumeen lan-prekarietatea elkarri lotutako hainbat faktoreren emaitza da. Emakumeen lan-aukerak mugatzen dituzten eta gaizki ordaindutako eta gutxi baloratutako enpleguetara baztertzen dituzten genero-estereotipoak daude oraindik. Gainera, lan-politika inklusibo ezak eta generoak eragindako soldata-arrailak desberdintasun-egoera hori betikotzen laguntzen dute.

Amatasunaren eta zaintzaren eragina emakumeen lan-bizitzan

Amatasunak eragin nabarmena du Euskal Herriko emakumeen lan-bizitzan, emakumeen lan-baldintzetan eta eskura dituzten aukera profesionaletan. Testuinguru horretan, zaintza-ereduak faktore erabakigarria izaten jarraitzen du emakumeen lan-prekarietatean.

Arazo honen eragina ama ez diren edo zaintzaileak ez diren emakumeek ere pairatzen dute. Izan ere, lan-merkatua errealitate honek zeharkatuta dago goitik-behera, emakumeoi soldata eta lanpostu eskasagoak egosten baitzaizkie emakume-ama-zaintzale hirukia aurrejarriz kasu guztietan.

Lanaldi-murrizketa eta lan-jarduerarik eza

Seme-alabak iritsi ondoren, emakume askok lanaldi-murrizketa izaten dute edo lana utzi edo galtzen dute. Horrek eragin handia izan ohi du bere bizitzan eta autonomia ekonomikoan gure lurraldean familia eta lana uztartzeko neurririk ez dagoelako.

Amatasunaren eta aitatasunaren arteko aldeak

Amatasunak eta aitatasunak ez dute eragin bera Euskadiko lan-bizitzan. Seme-alabak iritsi ondoren, emakumeek zama handiagoa hartzen dute zaintza-lanetan eta etxeko lanetan, baina gizonek ez dute aldaketa nabarmenik izaten beren lan-egoeran. Desberdintasun horrek erakusten du genero-rol tradizionalek jarraitzen dutela gizartean.

Migrazioa egin duten emakumeak Euskal Herriko lan-merkatuan

Emakume migratuek karga bikoitzari egin behar diote aurre Euskal Herriko lan-merkatuan: generoagatiko eta migratzaile izateagatiko diskriminazioari. Emakume horiek bertakoak baino lan-egoera ezegonkorragoetan daude, egiturazko hainbat faktoreren ondorioz.

Lan-baldintzak eta egiturazko diskriminazioa

Emakume migratuek okerren ordaindutako lanak betetzen dituzte, behin-behinekotasun handiarekin eta lan-egonkortasunik gabe. Lanpostu horietako asko garbiketaren, ostalaritzaren edo zaintzaren sektoreetan daude, eta horietan lan-esplotazioa ohikoa da. Askotan, bertako gizonek edo emakumeek baino lan-baldintza askoz prekarioagoak izaten dituzte, sare sozialik eta lege-babes egokirik ez dutelako.

Erronka gehigarriak: ikusezintasuna eta eskubiderik eza

Salaketaren beldurra, lan-eskubideak ez ezagutzea eta hizkuntza-oztopoak dira emakume migratuak euskal lan-merkatuan integratzea zailtzen duten faktoreetako batzuk. Ikusezintasunaren eta lan-bazterketaren egoera horrek indartu egiten ditu genero- eta jatorri-desberdintasunak, eta emakume langile horietako askok ez dute berdintasunaren eta lan-eskubideen arloan egindako aurrerapenetatik onurarik ateratzen.

Euskal Herriaren eta beste herrialde batzuen arteko alderaketa

Zainketa-ereduak emakumeen lan-prekarietatean duen eragina ez da Euskal Herrikoa bakarrik, arazo global bat islatzen baitu. Mundu mailan, zaintza unibertsaleko politikarik ezak emakumeei eragiten die bereziki, horiek baitira ordaindu gabeko zainketen hornitzaile nagusiak.

Espainian, lanaldi partzialeko enplegu-tasa nabarmen handiagoa dute emakumeek gizonek baino, bereziki zainketen sektorean (iturria: Eurostat, 2020). Hala ere, maila globalean, familia-kontziliazioari eta zaintzari dagokienez politika aurreratuagoak dituzten herrialdeek, hala nola Suediak edo Norvegiak, lan-merkatuko genero-arrakala neurri handi batean murriztea lortu dute, guraso-lizentzia partekatuak eta haurrak zaintzeko zerbitzu irisgarriak eta kalitatezkoak eskainiz. Eredu horiek erakusten dute zaintza publikoetan inbertitzeak hobetu egin dezakeela emakumeak lan-merkatuan sartzea.

Euskadin, kontziliazio-politika batzuk badaude ere (amatasun- eta aitatasun-baimenen legea, esaterako), politika horiek oraindik ez dira nahikoak lan-desberdintasunaren egitura aldatzeko. Aldiz, Finlandia bezalako herrialdeek guraso-baimen luzeagoak eskaintzen dituzte, bi gurasoen artean modu bidezkoagoan banatuta, eta horrek lan-eredu berdinzaleagoa lortzen laguntzen du.

Feminismoaren eragina Euskal Herrian lan-arloan

Feminismoak berebiziko garrantzia izan du Euskadiko emakumeen lan-prekarietatearen aurkako borrokan. Ekintza kolektiboari eta genero-desberdintasunei buruzko kontzientziazioari esker, aurrerapen esanguratsuak lortu dira lan-eremuan berdintasuna sustatzeko.

Zeintzuk dira Euskal Herriko emakumeen lan-prekarietatearen arrazoi nagusiak?

Euskal Herriko emakumeen lan-prekarietatea hainbat faktorek eragiten dute, hala nola genero-estereotipoak, soldata-arrakala, lan-politika inklusiborik eza eta familia-erantzukizunak. Hori guztia, oraindik ere emakumeek jasaten duten zaintza-ereduaren islada da.

Zer eragin du feminismoak Euskal Herriko emakumeen lan-egoeran?

Feminismoa funtsezkoa izan da Euskal Herriko emakumeen lan-baldintzak hobetzeko, lan-eremuan genero-berdintasuna sustatuz eta politika eta praktika inklusiboagoen alde eginez.

Zer neurri har daitezke Euskal Herriko emakumeen lan-prekarietateari aurre egiteko?

Funtsezkoa da soldata-berdintasunerako politikak ezartzea, etxeko erantzunkidetasuna sustatzea, langile prekarioentzako gizarte-babesa indartzea eta zaintza unibertsaleko, inklusiboko eta ekitatiboko sistema bat eraikitzea, Euskal Herrian emakumeen lan-prekarietateari aurre egiteko funtsezko estrategia gisa.

Gainera, funtsezkoa da langile migratuentzako eta autoktonoentzako neurri espezifikoak diseinatzea, haien begirada eta jakintzak barne hartuta, lan-merkatuan erabat integratzea eta haien lan-eskubideak bereizketarik gabe eskuratzea bermatuta.