Guatemalako mendebaldeko goi-lautadako horma urdineko etxe batean, emakume indigenen talde bat erregulartasunez biltzen da: motor bat sofaren ondoan aparkatuta, familiako argazkiak horman, emakumeren bat besoetan haurtxo bat duela entzuten ari den bitartean. Betzabé taldea eta Cabricán-eko taldea dira — 30 emakume maia K ‘iche “eta 20 emakume maia Mam —, eta 2023tik hona elkarrekin ari dira lanean oso zehatza den zerbaiten alde: ahots propioa izatea beren bizitzetan eragina duten erabakietan.
Guatemalako emakume indigenak: prestakuntza eta ekoizpen propioa
Orain arte, horietako askok diru-sarrera propioak sortzeko aukera gutxi zituzten, eta parte-hartze txikia erabaki horietan. ADAM tokiko erakundearekin batera, bi frontetatik aldatzen ari dira hori. Lehenengoa prestakuntza da: giza eskubideak, genero-berdintasuna, antolaketa. Bigarrena lurtarragoa da: txerrien eta hegaztien berezko ekoizpena, beste inoren mende egon gabe diru-sarrerak sortzeko pentsatua.
“Kapital horrekin lortzen ditut nire animaliak. Eta irabazi horiekin nire etxearen erabilera lortzen dut, larrialdi bat, nire umeentzako sendagai erabilgarriak “, dio Cabricango Garapenerako Emakumeen Taldeko kide batek
Ez da horrela mintzatzen den bakarra. Erika Yacabalquiej-ek, Betzabé-koak ere, gogoratzen du “garai batean emakumeak isilik geratu behar zuela“, eta taldearen trebakuntzei esker, “hitz egin dezakegu, iritzia eman dezakegu, gure komunitateetan ere lan egin dezakegu“. Regina García taldekideak honela laburbildu du: “irabaziekin arropa erosteko balio digu, medikuntza, gure zorrak ordaintzeko“.
Betzabé taldea 2003an jaio zen Chuisuc herrixkan (Cantel, Quetzaltenango), sei emakumerekin. Ana Garcíak, sortzaileetako batek, dio helburua berbera dela: “hazten jarraitu nahi dugu… familiaren eta gizartearen artean ekonomia ona izateko eta gure artean enplegu gehiago sortzeko“. Hogei urte baino gehiago geroago, sei kide zituen talde hori Guatemalako emakume indigenen sare bihurtu da, eta ez dira gauzak bere kabuz aldatzeko zain geratzen.
Prozesu hori guztia ADAMekin batera garatzen ari dira, Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren babesarekin. ADAM bi taldeei zuzenean tokian bertan laguntzen dien bertako erakundea da.
Aldaketa etxean hasten da
Proiektuak emakume hauen bikotekideak diren 42 gizonekin ere egiten du lan, maskulinitate berrien prozesu batean. Arrazoia sinplea da: aldaketa etxera ere iristen ez bada, erdizka geratzen da.
Ez da keinu sinboliko bat: berariazko prestakuntza-saioak eskatzen ditu, gizon horiek aldaketa horretan duten zeregina uler dezaten, ez soilik ikusle gisa. Sakoneko ideia sinplea da: emakumeen ahalduntzea ez da sostengatzen gainerako guztiak, etxetik hasita, berdin jarraitzen badu.
Gaur egun, Betzabé eta Cabricango emakumeak “Harribitxiak” sareko kide dira, eta sare horretatik defendatzen dituzte beren eskubideak, eskualdeko beste emakume indigena batzuekin batera. Proiektuak martxan jarraitzen du, eta hau guztia eraikitzen ari direnaren zati bat baino ez da.
Sare horrek goi-lautadan dauden hainbat komunitatetako emakume indigenak biltzen ditu gaur egun, helburu komun batekin bat eginda: haien ahotsa beren etxeetan nahiz haiei eragiten dieten politikak erabakitzen diren guneetan kokatzea. 2003an talde txiki bat bezala hasi zena, bi hamarkada geroago, bide hori posible dela frogatzen du.
Proiektuak Gipuzkoako Foru Aldundiaren finantziazioa du eta tokiko ekarpena, 110.207,86 €ko aurrekontu bateratuarekin.
Proiektuaren datu tekniko guztiak kontsultatu nahi badituzu, hemen irakur dezakezu jatorrizko artikulua.
